{"id":1171,"date":"2022-06-22T20:29:54","date_gmt":"2022-06-22T18:29:54","guid":{"rendered":"https:\/\/warsawski.eu\/?p=1171"},"modified":"2023-03-08T21:45:38","modified_gmt":"2023-03-08T20:45:38","slug":"zycie-kulturalne-zydow-w-przedwojennej-warszawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/eternal-1171-zycie-kulturalne-zydow-w-przedwojennej-warszawie","title":{"rendered":"\u017bycie kulturalne \u017byd\u00f3w w przedwojennej Warszawie"},"content":{"rendered":"\n

Pewien ameryka\u0144ski pisarz o korzeniach \u017cydowskich pisa\u0142, \u017ce ka\u017cda \u017cydowska ulica w Warszawie by\u0142a ma\u0142ym, osobnym miastem. Oczywi\u015bcie, w ka\u017cdym takim „mie\u015bcie” kultura by\u0142a naprawd\u0119 wyj\u0105tkowa. W latach 30. w r\u00f3\u017cnych dzielnicach Warszawy mieszka\u0142o oko\u0142o 350 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w. Najs\u0142ynniejsze ulice, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 centrami kultury \u017cydowskiej, to t\u0119tni\u0105ca \u017cyciem ulica Nalewki i przytulna ulica T\u0142omackie. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam liczne galerie sztuki, redakcje, teatry i to w\u0142a\u015bnie tam przychodzili sp\u0119dza\u0107 wolny czas warszawiacy XX wieku. Wi\u0119cej na stronie internetowej warsawski<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\u017bycie kulturalne s\u0142ynnych \u017cydowskich ulic w Warszawie<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Tysi\u0105ce sklep\u00f3w, dziesi\u0105tki restauracji, redakcje znanych czasopism, wystawy \u017cydowskich artyst\u00f3w mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 na warszawskiej Nalewce. Ulica ta by\u0142a jednym z centr\u00f3w miasta, gdzie wielu warszawiak\u00f3w pracowa\u0142o i sp\u0119dza\u0142o weekendy. Rytm Nalewki nigdy nie ustawa\u0142, ulica ci\u0105gle wype\u0142niona by\u0142a lud\u017ami, jednak wielu utalentowanych \u00f3wczesnych pisarzy i artyst\u00f3w widzia\u0142o w tym szczeg\u00f3lny czar. <\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie na tej ulicy znajdowa\u0142a si\u0119 jedna z najwi\u0119kszych redakcji nale\u017c\u0105cych do \u017cydowskiego czasopisma \u201cLiterarisze Bleter\u201d. Wszystkie publikacje zamieszczone w tym magazynie by\u0142y pisane w j\u0119zyku jidysz, a swoje utwory publikowali tam znani \u00f3wcze\u015bni pisarze \u017cydowscy: Perec Markisz i Melech Rawicz.<\/p>\n\n\n\n

Pracowali tu r\u00f3wnie\u017c znani arty\u015bci i aktorzy pochodzenia \u017cydowskiego. W 1926 roku przez grup\u0119 utalentowanych artyst\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w o \u017cydowskich korzeniach zosta\u0142 za\u0142o\u017cony Teatr Miniatur „Azazel”. W teatrze pracowa\u0142y znane postaci europejskiej awangardy, wyst\u0119powa\u0142y w nim te\u017c gwiazdorskie pary aktorskie. Ulica Nalewki by\u0142a tak\u017ce centrum \u017cydowskiego sportu: trenowali tu s\u0142ynni gimnastycy i sportowcy, dzia\u0142a\u0142o wiele klub\u00f3w sportowych.<\/p>\n\n\n\n

W por\u00f3wnaniu z Nalewkami ulica T\u0142omackie by\u0142a do\u015b\u0107 ma\u0142a, ale zachowa\u0142a wiele wa\u017cnych dla \u017byd\u00f3w miejsc. Znajdowa\u0142a si\u0119 tu Wielka Synagoga, w kt\u00f3rej \u015bpiewa\u0142 \u015bwiatowej s\u0142awy kantor Gerszon Sirota. W XX wieku na T\u0142omackie znajdowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce G\u0142\u00f3wna Biblioteka Judaistyczna oraz Zwi\u0105zek Literat\u00f3w i Dziennikarzy \u017bydowskich. Na ulicy T\u0142omackie znajdowa\u0142a si\u0119 znana kawiarnia Ma\u0142a Ziemia\u0144ska, gdzie na wieczorach tw\u00f3rczych zbierali si\u0119 pisarze i dziennikarze tworz\u0105cy w j\u0119zyku jidysz. M\u0142odzi i do\u015bwiadczeni autorzy zbierali si\u0119 w „Budce” (jak czule nazywali swoj\u0105 ulubion\u0105 kawiarni\u0119) i rozmawiali przy fili\u017cance pachn\u0105cej kawy.<\/p>\n\n\n\n

Teatry \u017cydowskie w Warszawie<\/h2>\n\n\n\n

Izaak Grudberg-Turkow, utalentowany aktor Polskiego Studia Teatralnego w Wilnie i badacz teatru \u017cydowskiego, nazwa\u0142 Warszaw\u0119 „kolebk\u0105 teatru jidysz”. \u017bycie teatralne spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Warszawie si\u0119ga XIX wieku, a za jego za\u0142o\u017cyciela uwa\u017ca si\u0119 Abrahama Goldfadena.<\/p>\n\n\n\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce polskie i \u017cydowskie tradycje teatralne by\u0142y cz\u0119sto \u0142\u0105czone na jednej scenie, poniewa\u017c te dwa narody by\u0142y bardzo bliskie, a ich kultury nie mog\u0142y istnie\u0107 oddzielnie. Najs\u0142ynniejsz\u0105 \u017cydowsko-polsk\u0105 inscenizacj\u0105 jest „Burza” Szekspira. Widzowie mogli j\u0105 zobaczy\u0107 w stolicy w teatrze Nowo\u015bci, a w latach trzydziestych by\u0142a bardzo popularna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pewien ameryka\u0144ski pisarz o korzeniach \u017cydowskich pisa\u0142, \u017ce ka\u017cda \u017cydowska ulica w Warszawie by\u0142a ma\u0142ym, osobnym miastem. Oczywi\u015bcie, w ka\u017cdym takim „mie\u015bcie” kultura by\u0142a naprawd\u0119 wyj\u0105tkowa. W latach 30. w r\u00f3\u017cnych dzielnicach Warszawy mieszka\u0142o oko\u0142o 350 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w. Najs\u0142ynniejsze ulice, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 centrami kultury \u017cydowskiej, to t\u0119tni\u0105ca \u017cyciem ulica Nalewki i przytulna ulica T\u0142omackie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":271,"featured_media":627,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[194],"tags":[994,993,992,995,996,991,907,888,990,989,988],"moimportance":[33],"motype":[199],"moformat":[74],"class_list":["post-1171","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-sukcesow","tag-abrahama-goldfadena","tag-aktor-polskiego-studia-teatralnego-w-wilnie","tag-izaak-grudberg-turkow","tag-kultura-zydowska","tag-spolecznosc-zydowska-warszawy","tag-teatry-zydowskie-w-warszawie","tag-znani-warszawiacy","tag-zycie-i-tworczosc","tag-zycie-kulturalne-slynnych-zydowskich-ulic-w-warszawie","tag-zycie-kulturalne-zydow","tag-zycie-kulturalne-zydow-w-przedwojennej-warszawie","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-copywriting"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/271"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1171"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1175,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1171\/revisions\/1175"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1171"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=1171"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=1171"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=1171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}