Czy wiesz, że jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy XX wieku przez znaczną część swojego życia mieszkał i tworzył w Warszawie? Mowa o Stanisławie Szukalskim, słynnym polskim rzeźbiarzu i malarzu, przedstawicielu chicagowskiego renesansu. O Stanisławie Szukalskim słyszał cały świat, ale czy zawsze tak było? W naszym artykule na warsawski.eu poznasz drogę do sukcesu, wszystkie wzloty i upadki wybitnego rzeźbiarza Stanisława Szukalskiego, który pozostawił po sobie ogromne dziedzictwo.
Co wiadomo o dzieciństwie i młodości przyszłego rzeźbiarza?
Stanisław Szukalski urodził się 13 grudnia 1893 roku w Warcie. Jego ojciec pracował jako kowal, ale także dużo podróżował i brał udział w wojnach w Afryce Południowej. Wielu uważa, że to właśnie jego ojciec miał znaczący wpływ na charakter i poglądy Szukalskiego.
Stanisław Szukalski od najmłodszych lat interesował się sztuką, a konkretnie rzeźbą. Zaczął pracować w drewnie, tworząc różne figury i obrazy. Kiedy Stanisław miał czternaście lat, przeprowadził się z matką i siostrą do Chicago, gdzie w tym czasie stacjonował jego ojciec. Rodzice Szukalskiego wspierali jego pasję i zaoferowali mu możliwość studiowania w Art Institute of Chicago. Zachwycony tą ofertą Stanisław nie mógł odmówić swojemu marzeniu. Rodzina Szukalskiego była dość zamożna, więc Stanisław miał wszelkie możliwości, aby rozwijać i realizować swój talent. W instytucie Stanisław Szukalski natychmiast zwrócił na siebie uwagę jako niezwykle utalentowany i zmotywowany student. Jego technika była obdarzona specjalnymi cechami, które pozwoliły mu rozwinąć indywidualny styl w sztuce.
Istnieje również historia, która mówi, że wybitny polski rzeźbiarz Antoni Popiel, bardzo podziwiał prace Szukalskiego. To właśnie on polecił rodzicom rzeźbiarza wysłanie go na studia do Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, która była uważana za najbardziej prestiżową uczelnię w tej dziedzinie. Stanisław poparł inicjatywę i studiował w Krakowie przez trzy lata, a zaraz po ukończeniu studiów wrócił do Chicago.
Istnieje legenda, która wyjaśnia, dlaczego Szukalski tak szybko opuścił Polskę: artysta uważał, że musi zdążyć wykonać popiersie swojego ojca. Nie wiadomo tego na pewno, ale najprawdopodobniej Stanisław przewidział śmierć swojego ojca, i niestety przeczucia go nie zawiodły. Niedługo potem ojciec Szukalskiego zginął w wypadku samochodowym, którego rzeźbiarz był świadkiem. Po tym wypadku Stanisław Szukalski pozostał w Chicago. Postawił sobie za cel odnalezienie się w rzeźbie, stworzenie unikalnego stylu i zmianę publicznego postrzegania sztuki. I jak się później przekonamy, udało mu się to.
O buntowniczej naturze rzeźbiarza
Na początku lat dwudziestych Stanisław Szukalski stał się znanym rzeźbiarzem nie tylko wśród swoich kolegów, ale także na lokalnej scenie. Sławę zawdzięczał jednak nie tylko niepowtarzalnym pracom i indywidualnemu stylowi. Stanisław Szukalski miał dość buntowniczą osobowość i często tworzył wokół siebie dość szokujące sytuacje. Przykładowo, pewnego razu Szukalski zepchnął ze schodów najbardziej wpływowego krytyka sztuki Albrechta Mongelasa, ponieważ ten nie docenił jego twórczości.
Ponadto Szukalski wielokrotnie stwarzał sytuacje konfliktowe. Pewnego razu, podczas wystawy w Instytucie Sztuki, Stanisław wywołał ogromny skandal i publicznie zniszczył wszystkie swoje prace. Stało się tak, ponieważ jedna z jego rzeźb została usunięta z jednej z wystaw.
Pomimo dość impulsywnego zachowania i buntowniczej natury, Stanisław Szukalski miał wielu podobnie myślących przyjaciół. Zawsze starał się odróżniać od innych artystów swoich czasów i pokazywać publiczności nowe, unikalne rzeźby. Irytowało go banalne podejście do tworzenia nowych rzeźb i obrazów, dlatego stał się innowatorem w sztuce.
Pomnik Adama Mickiewicza: Dlaczego prace Szukalskiego wywołały oburzenie opinii publicznej?
Buntownicza natura Szukalskiego znalazła swoje miejsce w twórczości rzeźbiarza. Dowodem na to jest jego pierwszy projekt pomnika Adama Mickiewicza, który miał stanąć w Wilnie. W tym celu ogłoszono konkurs, w którym Stanisław Szukalski nie mógł nie wziąć udziału. Konkurs wygrał, ale nie na długo. A wszystko dlatego, że Szukalski przedstawił słynnego polskiego poetę nago na ołtarzu ofiarnym. Obok Mickiewicza Szukalski postawił białego orła (symbol narodowy Polski), który symbolicznie pił krew poety. Takiego Adama Mickiewicza społeczeństwo jeszcze nie widziało. Oczywiście dzieło Szukalskiego wywołało duży oddźwięk i kontrowersje. O stosowność takiego pomnika spierali się nie tylko krytycy, literaci i artyści, ale także zwykli ludzie. Z tego powodu komitet był zmuszony ogłosić nowy konkurs.
Życie i praca w Warszawie
Stanisław Szukalski powrócił do Polski w 1936 roku, gdzie natychmiast znalazł pracę, w tym przy tworzeniu pomnika Bolesława Chrobrego oraz fasady muzeum i budynku samorządu w Katowicach. Aby umożliwić Szukalskiemu dalsze tworzenie, rząd zapewnił mu własną pracownię w Warszawie, która później stała się Muzeum Narodowym imienia rzeźbiarza. Muzeum posiadało wiele obrazów i rzeźb Szukalskiego, ale niestety nie przetrwały one do dziś.
W 1939 roku, podczas oblężenia Warszawy, jego pracownia została zniszczona. Na szczęście Stanisławowi i jego żonie udało się ukryć w Ambasadzie Stanów Zjednoczonych Ameryki. Później parze udało się opuścić Polskę. Wszystko, nad czym Szukalski pracował przez lata, pozostało w Warszawie. To, co nie zostało zniszczone podczas bombardowań, zostało zniszczone przez okupantów. Druga wojna światowa była dla rzeźbiarza dobrym powodem do opuszczenia ojczyzny. Nigdy jednak o niej nie zapomniał i do końca życia tworzył obrazy i rzeźby poświęcone najważniejszym wydarzeniom w historii Polski.
Najważniejsze dzieła rzeźbiarza
Do jego najważniejszych dzieł należą rzeźba Prometeusz, którą stworzył specjalnie na cześć francuskich partyzantów, Katyń, pomnik zamordowanych polskich oficerów i intelektualistów oraz rzeźba przedstawiająca papieża Jana Pawła II.
Zachowane prace Stanisława Szukalskiego można oglądać w Muzeum Polskim w Ameryce w Chicago. W 2018 r. nakręcono i wydano film dokumentalny o życiu, pracy i działalności Szukalskiego. Film „Walka: życie i zaginiona twórczość Stanisława Szukalskiego” wyreżyserował Leonardo DiCaprio.
Inne hobby artysty
Stanisław Szukalski był bardzo wszechstronną osobowością. Interesował się nie tylko sztuką, ale także muzyką, kinem i literaturą. Od 1940 roku Szukalski poświęcił swoje życie zgłębianiu tajemnic historii starożytnej ludzkości. Studiował języki, wierzenia, zwyczaje i sztukę różnych narodów. Studiował również nazwy geograficzne, próbując znaleźć ich etymologię. Wybitny polski rzeźbiarz wniósł ogromny wkład w rozwój kultury i nauki. Jego dziedzictwo, choć częściowo utracone, jest bezcenne dla współczesnego społeczeństwa.