Wybitny polski dziennikarz, pisarz, reporter i publicysta. Światową sławę przyniosły mu reportaże ze światowych „gorących miejsc”, pisze warsawski.eu. Jego książki stały się nie tylko wzorem wysokiej jakości dziennikarstwa, ale także ważnymi dziełami literackimi, które pomagają zrozumieć procesy historyczne XX wieku. Dowiedz się również, jak warszawski szachista Dawid Przepiórka podbił świat.
Biografia
Ryszard Kapuściński urodził się 4 marca 1932 roku w Warszawie. Jego dzieciństwo przypadło na trudne lata wojny – rodzina przeżyła okupację niemiecką i ucieczkę z Brześcia. To doświadczenie życia pod okupacją było dla niego punktem wyjścia. Tak trudne dzieciństwo pomogło mu jeszcze bardziej wczuć się w los tych, których spotkał w różnych częściach świata.
W drugiej połowie lat 40. Kapuściński uczył się w gimnazjum im. Stanisława Staszyca. Grał w piłkę nożną i boksował. Zdobył nawet tytuł wicemistrza Warszawy juniorów w wadze koguciej. Od młodości pisał też wiersze i wysyłał je do czasopism literackich. W 1949 r. zadebiutował jako poeta na łamach tygodnika „Dziś i Jutro”. Młody autor został zauważony przez redakcję nowo powstałego pisma “Sztandar Młodych” i zaproponowano mu pracę. Początkowo pracował jako kurier, później zaczął publikować własne teksty. Wkrótce Kapuściński porzucił poezję na rzecz dziennikarstwa. W październiku 1950 r. Ryszard rozpoczął studia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, ale później przeniósł się na Wydział Historyczny. Jeszcze jako student prowadził zajęcia na trzecim roku Wydziału Filozofii.
W 1952 r. ożenił się z Alicją Mielczarek, studentką medycyny i przyszłą pediatrą, a rok później urodziła im się córka Zofia. Zmarł 23 stycznia 2007 r. w Warszawie, pozostawiwszy po sobie bogatą spuściznę, która do dziś wywiera wpływ na światowe dziennikarstwo.
Kariera dziennikarska
Karierę medialną rozpoczął w polskich gazetach. Później został korespondentem zagranicznym. Podczas zimnej wojny pracował w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej. Relacjonował tam rewolucje, wojny i przewroty polityczne.
W wieku 24 lat został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi za swoją działalność pisarską. Aby jednak nie pisał o trudnych tematach w Polsce, postanowiono wysłać go na zagraniczne misje. Pierwszym takim wyjazdem były Indie, które stały się dla niego szokiem kulturowym. Nie mówił po angielsku, nie wiedział nic o Indiach, ale chciał pokazać ich autentyczność. Rok później pojechał do Chin przez Tokio i Hongkong. Była to absurdalna podróż służbowa do Pekinu, gdzie był nieustannie śledzony i odcięty od informacji. Mężczyzna doskonale wszystko rozumiał, ale ta podróż dała mu możliwość poznania prawdziwego totalitaryzmu. Podróż musiała zostać przerwana po tym, jak otrzymał raport z Warszawy o represjach wobec niepokornej gazety “Sztandar Młodych”. Kapuściński wrócił do Polski i opuścił gazetę.
Jego styl łączył dogłębną analizę z artystyczną ekspresją, sprawiając, że jego reportaże nie były tylko wiadomościami, ale żywymi opowieściami o ludziach i społeczeństwach. Podczas swojej kariery Kapuściński był świadkiem ponad 20 rewolucji i zamachów stanu, w tym upadku cesarza Etiopii Hajle Syllasje i wojny domowej w Angoli.
Po odejściu z gazety rozpoczął pracę w Polskiej Agencji Prasowej, a następnie otrzymał propozycję pracy w tygodniku „Polityka”. Przez cztery lata jako korespondent tego pisma Kapuściński podróżował po Polsce i pisał reportaże. Niektóre z nich znalazły się w jego debiutanckiej książce Busz po polsku.
Kapuściński nie bał się podejmować ryzyka. Był świadkiem 27 rewolucji, cztery razy miał zostać zastrzelony i nie sposób zliczyć przypadków, w których grożono mu śmiercią. W Kongu Kapuściński wraz z dwoma czeskimi dziennikarzami został aresztowany i skazany na śmierć, ale cudem uratowali ich żołnierze ONZ. O swoich doświadczeniach napisał w książce Wojna futbolowa.
Książki pisarza
Pod koniec lat 80. Kapuściński zaczął powoli przekształcać się z reportera podróżującego po świecie z piórem i notesem w ręku w publicystę i myśliciela. Pisanie było jego największą pasją. Zawsze wracał do własnych książek, które były jego najważniejszym zadaniem twórczym.
Twórczość Kapuścińskiego nazywano „literaturą chodzoną”, reportażem-esejem, reportażem psychologicznym, reportażem filozoficznym czy dramatem dokumentalnym. Kapuściński pisał krótko – po prostu tekst, najlepiej byłoby go określić jako formę artystycznego kolażu. Podróż Kapuścińskiego to tysiące kilometrów przestrzeni, strach o siebie, pistolet automatyczny przystawiony do pleców, upokorzenie, czasem głód i ciężkie, śmiertelne choroby tropikalne. Podróż to dla niego wyzwanie i trudne zadanie, wysiłek, ciężka praca i poświęcenie, ambitny projekt do zrealizowania.
Ryszard Kapuściński napisał wiele książek, które stały się światowymi bestsellerami. Wśród nich:
- Cesarz – książka o upadku Hajle Syllasje, napisana w formie opowiadań jego dworzan;
- Szachinszach – analiza irańskiej rewolucji i upadku szacha Pahlawiego;
- Podróże z Herodotem – to połączenie jego własnych dziennikarskich doświadczeń z refleksjami na temat starożytnego historyka Herodota.
W Hebanie autor serwuje czytelnikom mnóstwo egzotycznych ciekawostek: gdzie po śmierci znikają ciała słoni wraz z kłami, dlaczego lud Karamoja uważa za swój święty obowiązek kradzież wszystkich krów i jak wielkie karaluchy gnieżdżą się w hotelach w Monrowii. Próbuje również odpowiedzieć na pytanie: dlaczego, pomimo wszystkich rewolucji narodowowyzwoleńczych, szlachetnych aspiracji i długoterminowych planów rozwoju, Afryka pozostaje skazana na ciągłe porażki? Krytycy zauważają, że Heban to wysokiej jakości beletrystyka.
Nowe tematy w literaturze
Dzięki niemu w polskiej literaturze zaczęły pojawiać się zupełnie nowe tematy, które wcześniej traktowane były głównie marginalnie: odległe cywilizacje, egzotyczne kraje, problematyka globalna. Według znawców jego twórczość funkcjonuje na styku różnych dyscyplin naukowych – filozofii, antropologii, socjologii, historii, kulturoznawstwa i religioznawstwa. Jego twórczością interesuje się wielu badaczy. Jego styl pisania nazywany jest często „reportażem literackim”, bowiem wychodził poza suche fakty, zagłębiając się w psychologię swoich bohaterów i społeczny kontekst wydarzeń.
Kapuściński był wielokrotnie nominowany do Literackiej Nagrody Nobla. Jego książki zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, a jego metoda dziennikarska pozostaje wzorem dla współczesnych reporterów. Był uwielbiany na całym świecie, a jego dzieła przekładali najlepsi tłumacze. Stał się jednym z najsłynniejszych polskich pisarzy i utrzymał tę pozycję przez ponad 30 lat. Niektóre zbiory poezji Kapuścińskiego zostały opublikowane w języku włoskim, ponieważ zainteresowanie jego twórczością we Włoszech było ogromne. Podobnie było w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej, gdzie prowadził szkołę dla dziennikarzy. Ryszard Kapuściński był nie tylko dziennikarzem, ale kronikarzem historii, który umiejętnie łączył fakty z literaturą. Jego dzieła to nie tylko reportaże, ale także pogłębione studia nad ludzką naturą, polityką i przemianami społecznymi.