Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie to jedno z najsłynniejszych wydarzeń literackich w Europie. Każdego roku tysiące moli książkowych, pisarzy, wydawców i ekspertów z całego świata zjeżdżają do polskiej stolicy, by odkryć nowe oblicza sztuki literackiej. Targi nie tylko promują czytelnictwo, ale także wyraźnie stymulują krajowy rynek książki. Na warsawski.eu opowiadamy o tym, jak przebiega ten największy festiwal książki w Polsce.
Wielowiekowa historia literackiego wydarzenia
Historia Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie sięga połowy XX wieku. Co ciekawe, pierwsze podobne imprezy odbywały się nie w Warszawie, a w Poznaniu. W latach 30. XX wieku zaczęto tam organizować wystawy książek, które stały się pierwowzorem przyszłego festiwalu. Początkowo skupiano się wyłącznie na polskich wydawnictwach. W 1956 roku, po II wojnie światowej, zainteresowanie poznańskimi targami wzrosło. Jednakże organizatorzy doszli do wniosku, że Warszawa lepiej nadaje się na tak dużą imprezę, dlatego przekształcili ją i przenieśli do stolicy Polski.
Oficjalnie Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie ruszyły w 1958 roku pod egidą firmy Ars Polona. Odbywały się wówczas w Pałacu Kultury i Nauki.
W tamtych latach targi miały swoją specyfikę: główny nacisk kładziono na literaturę z państw Bloku Wschodniego, a książki z Zachodu pojawiały się rzadko z powodu cenzury. Mimo tych ograniczeń, w latach 70. i 80. wydarzenie miało już prawdziwie międzynarodowy wymiar. Do Warszawy przyjeżdżali wydawcy nie tylko z Europy, ale i ze Stanów Zjednoczonych, co czyniło targi unikatowymi w czasach żelaznej kurtyny.
Po 1989 roku, kiedy Polska uwolniła się spod kontroli reżimu socjalistycznego, charakter imprezy się zmienił. Targi stały się bardziej komercyjne i zaczęły aktywnie promować polską literaturę za granicą.
Firma Ars Polona pozostawała organizatorem festiwalu książki do 2010 roku. Wtedy wydarzenie odbyło się po raz ostatni pod jej skrzydłami, ale nie zniknęło. Jeszcze w 2010 roku wydawnictwa Bellona, Zysk i S-ka, Sonia Draga oraz firma Murator Expo stworzyły nową organizację – Targi Książki – specjalnie na potrzeby kontynuacji imprezy. W latach 2013–2019 wydarzenie organizowano na Stadionie Narodowym im. Kazimierza Górskiego (PGE Narodowy), gdzie gromadziło nawet do 80 tysięcy odwiedzających. W 2020 roku targi przerwano z powodu:
- wzrostu kosztów organizacji, marketingu i pozyskania międzynarodowych partnerów;
- pandemii COVID-19 – Stadion Narodowy, gdzie miała się odbyć impreza, w 2020 roku służył jako szpital tymczasowy;
- konfliktów między organizatorami – firma Targi Książki oskarżyła współpracującą z nią Fundację Historia i Kultura o nieuczciwą konkurencję i złożyła pozew sądowy o prawa do nazwy „Targi Książki w Warszawie”.
W 2023 roku festiwal książki został odrodzony. Fundacja Historia i Kultura wraz z Polskim Towarzystwem Wydawców Książek wznowiły wydarzenie pod oryginalną nazwą Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie. Impreza zgromadziła ponad 600 wydawców i 100 tysięcy odwiedzających.
Przygotowania do wydarzenia
Organizacja Warszawskich Targów Książki to ogromne przedsięwzięcie, koordynowane przez Fundację Historia i Kultura wraz z Polskim Towarzystwem Wydawców Książek, Instytutem Książki oraz partnerami międzynarodowymi, takimi jak ambasady krajów-gości. Przygotowania ruszają na rok przed imprezą:
- ogłaszane są daty targów;
- wybierany jest kraj gościnny;
- formowany jest program wydarzenia.
Finansowanie targów zapewnia się ze środków sponsorów i grantów. Wcześniej organizatorzy korzystali również z pieniędzy ze sprzedaży biletów, ale od 2023 roku, aby przyciągnąć szerszą publiczność, wstęp jest bezpłatny.
Na potrzeby targów książki wykorzystuje się różne lokalizacje:
- Pałac Kultury i Nauki;
- Stadion Narodowy im. Kazimierza Górskiego;
- plac Defilad.
Wydawcy, którzy chcą wziąć udział w wydarzeniu, rejestrują się online, by zarezerwować stoiska wystawowe. Autorzy i inni goście są zapraszani za pośrednictwem wydawnictw i instytucji kulturalnych. Głównym priorytetem organizatorów jest zapewnienie bezpieczeństwa, dostępności i komfortu dla wszystkich uczestników.
Najciekawsze atrakcje targów
Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie trwają cztery dni w maju. W tym czasie odwiedzający mają okazję przejść setki stoisk z książkami sprzedawanymi po promocyjnych cenach, a także wziąć udział w licznych wydarzeniach.
Impreza łączy różne pokolenia. Dorośli znajdują tu nowe tematy do przemyśleń, a dzieci odkrywają świat książki. Mnóstwo atrakcji sprawia, że wydarzenie jest ciekawe i pouczające, dając zarówno wiedzę, jak i poczucie świętowania.
Festiwale tematyczne
W ramach Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie odbywa się kilka festiwali tematycznych:
- Komiksowa Warszawa – impreza poświęcona komiksom i powieściom graficznym, gdzie odwiedzający spotykają się z ilustratorami, biorą udział w warsztatach rysowania i pisania scenariuszy;
- Kryminalna Warszawa – wydarzenie dające możliwość poznania mistrzów gatunku kryminalnego, zobaczenia ceremonii nagradzania najlepszych kryminałów, podyskutowania o psychologii zbrodni;
- Ojce i Dziatki – festiwal literatury dziecięcej, gdzie dla najmłodszych gości organizowane są sesje autografów z pisarzami, czytanie bajek, literackie warsztaty z ilustrowania, tworzenia książek i kaligrafii;
- Young & New Adult – wydarzenie nastawione na zwiększenie zainteresowania młodzieży i młodych dorosłych sztuką literacką.
Spotkania z autorami
Setki autorów – od światowych gwiazd po debiutantów – biorą udział w dyskusjach i prowadzą spotkania z fanami. Kolejki po autografy to zwyczajny widok na Międzynarodowych Targach Książki w Warszawie.
Podczas imprezy można także osobiście porozmawiać z pisarzami na aktualne tematy w formacie face-to-face. Na przykład, po 2022 roku szeroko dyskutowano o poezji wojennej autorów ukraińskich, co pokazuje wrażliwość Polaków na wydarzenia w sąsiednim kraju.
Strefy tematyczne
Na targach książki w Warszawie, poza głównym programem, działa kilka specjalnych stref, które sprawiają, że wydarzenie jest wielowymiarowe. Zapoznają one odwiedzających z różnymi gatunkami oraz nowoczesnymi trendami w sztuce literackiej. Do najpopularniejszych stref należą:
Spotkania z Nauką – strefa dla miłośników literatury naukowej, gdzie przedstawiciele wiodących uniwersytetów i wydawnictwa naukowe prezentują książki, a naukowcy prowadzą wykłady;
Dzień Reportażu – strefa poświęcona literaturze reportażowej, która porusza ważne tematy społeczne;
InfluSpace – platforma dla blogerów i młodych czytelników, gdzie dyskutuje się o wpływie mediów społecznościowych na czytanie;
Pawilony międzynarodowe – strefy poświęcone literaturze krajów-gości, gdzie odbywają się seminaria i warsztaty kulturalne.
Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie to nie tylko kluczowe wydarzenie dla Polaków, ale również ważny most kulturowy, łączący czytelników, autorów i wydawców z różnych państw. Zróżnicowane atrakcje sprawiają, że impreza jest interesująca dla szerokiej publiczności – od dzieci po wybitnych literatów. Organizatorzy Targów obiecują, że w przyszłości będą łączyć tradycję z cyfrowymi innowacjami, aby wydarzenie nadal pozostawało ośrodkiem twórczości literackiej.